image ΝΙΚΙΑΣ

ΝΙΚΙΑΣ

Αθήνα
περ. 470 – 413 π.Χ





ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Αθηναίους στρατηγός από τον δήμο των Κυδαντιδών, γιός του Νικηράτου. Ήταν ιδιοκτήτης αργυρωρυχείων, πράγμα που τον καθιστούσε έναν από τους πλουσιότερους Αθηναίους της εποχής του. Ο Νικίας υπήρξε ένας από τους πρωταγωνιστές της πολιτικής ζωής των Αθηνών στο τελευταίο τέταρτο του 5ου π.Χ. αιώνα.   Οπαδός και διάδοχος του Περικλή, ακολούθησε – αντίθετα με τον ριζοσπαστικών αντιλήψεων αντίπαλό του Κλέωνα- μετριοπαθή πολιτική και πρότεινε την σύναψη ειρήνης με την Σπάρτη, με βάση την αρχή του status quo, πράγμα που σήμαινε την διατήρηση της αθηναϊκής ναυτικής ηγεμονίας στα πριν από την κήρυξη του Πελοποννησιακού πολέμου δεδομένα.

Οι απόψεις του κέρδισαν έδαφος το 423 π.Χ., όταν ο πολιτικός του φίλος Λάχης πέρασε ψήφισμα για ανακωχή με τους Σπαρτιάτες, για να επικρατήσουν τελικά το 421 π.Χ. μετά τον θάνατο του Κλέωνος, όταν Αθηναίοι και Σπαρτιάτες συνομολόγησαν αμυντική συμμαχία διάρκειας πενήντα ετών με βάση την αρχή που προαναφέρθηκε. Ως τη στιγμή εκείνη ο Νικίας είχε ηγηθεί ορισμένων στρατιωτικών επιχειρήσεων, χωρίς όμως να έχει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Συγκεκριμένα, πρόκειται για την κατάληψη της Μινώας, ενός μικρού νησιού κοντά στα Μέγαρα το 427 π.Χ., την νίκη επί των Ταναγραίων το 426 π.Χ. και την κάθαρση της Δήλου, την μάχη εναντίον των Κορινθίων σε συνδυασμό με την κατάληψη των Κυθήρων και την κατάληψη της Μένδης το 424/423 π.Χ., που συνέβαλε στην προσέγγιση των Μακεδόνων με τους Αθηναίους.

Η πολιτική του 421 π.Χ., ωστόσο, ανατράπηκε το 418 π.Χ., όταν ο Αλκιβιάδης έπεισε τους Αθηναίους να συμμαχήσουν με τους αντιπάλους των Σπαρτιατών, τους Αργείους, τους Ηλείους και τους Μαντινείς, γεγονός που υπονόμευσε το κλίμα της ύφεσης που είχε αρχίσει να χαρακτηρίζει τις σχέσεις Αθηνών – Σπάρτης και τελικά οδήγησε λίγα χρόνια αργότερα τις δύο μεγάλες δυνάμεις σε σύγκρουση στη Σικελία. Προηγουμένως (το 417 π.Χ.), είχε προηγηθεί η αποτυχημένη απόπειρα του πολιτικού Υπερβόλου να απαλλαγεί η Αθήνα από την παρουσία του Νικία ή του Αλκιβιάδη, που ήταν σφοδροί πολιτικοί αντίπαλοι, με ενεργοποίηση του θεσμού του οστρακισμού. Ωστόσο, ο Νικίας και ο Αλκιβιάδης ήρθαν σε συνεννόηση και πέτυχαν να εφαρμοστεί ο νόμος σε βάρος του ίδιου του Υπερβόλου. Πρόκειται για την τελευταία εφαρμογή του θεσμού του οστρακισμού.

Παρά την σθεναρή αντίδραση που προέβαλε ο Νικίας στα όργανα λήψης αποφάσεων της Αθηναϊκής Πολιτείας, ο Αλκιβιάδης έπεισε εντέλει τους συμπατριώτες του να εκστρατεύσουν στη Σικελία με μεγάλες δυνάμεις. Με την αυτομόληση του Αλκιβιάδη στη Σπάρτη, λόγω της κοπής των κεφαλών των Ερμών (πράξη ασέβειας και προσβολής των ηθών για την οποία κατηγορήθηκε και ο ίδιος ο Αλκιβιάδης) και ενώ το αθηναϊκό εκστρατευτικό σώμα βρισκόταν στην έναρξη των επιχειρήσεών του, τη διεύθυνση της εκστρατείας ανέλαβε ο ίδιος ο Νικίας, στην αρχή με τον άλλο συστρατηγό του (στρατηγό αυτοκράτορα), τον Λάμαχο, και έπειτα, λόγω θανάτου του τελευταίου, μόνος του, χωρίς, ωστόσο να επιτύχει τον κύριο αντικειμενικό στόχο της εκστρατείας, δηλαδή την κατάληψη των Συρακουσών. Είχε σημειώσει βέβαια ορισμένες μικρής σημασίας επιτυχίες, όπως την κατάληψη των Επιπολών το 414 π.Χ.

Ο ανεπαρκής τρόπος με τον οποίο διηύθυνε τις επιχειρήσεις – όπως αφήνει να εννοηθεί ο Θουκυδίδης στα σχετικά χωρία- ανακλάται αφ’ ενός στη διστακτικότητά του να διευρύνει τις επιχειρήσεις και αφ’ ετέρου στην άρνησή του να υιοθετήσει την πρόταση του αντικαταστάτη του Λαμάχου στρατηγού Δημοσθένη για έγκαιρη αποχώρηση από το νησί, λόγω της δεισιδαιμονίας του, που εκδηλώθηκε συγκεκριμένα κατά την έκλειψη σελήνης που συνέβη τον Αύγουστο του 413 π.Χ. Στο χρονικό διάστημα των 27 ημερών αδράνειας που μεσολάβησε, οι ενισχυμένοι από τους Σπαρτιάτες Συρακούσιοι υπό τον στρατηγό Γύλιππο πέτυχαν να καταστρέψουν τον αθηναϊκό στόλο , ενώ τον Οκτώβριο του ίδιου έτους εξολόθρευσαν κοντά στον ποταμό Ασσίναρο το σύνολο του αθηναϊκού στρατού, καθώς αυτός προσπαθούσε να υποχωρήσει στο εσωτερικό του νησιού. Ο ίδιος ο Νικίας συνελήφθη και εκτελέστηκε στις Συρακούσες.